Nhà rường Huế – nghệ thuật kiến trúc gỗ truyền thống cố đô Huế

Nhà rường Huế là đỉnh cao của nghệ thuật kiến trúc gỗ truyền thống. Chúng còn được xem là biểu tượng văn hóa đặc sắc phản ánh triết lý sống, phong thủy cùng nếp sinh hoạt của người Cố đô Huế. Hãy cùng Cừ Tràm Thái Dương tìm hiểu chi tiết về nhà rường Huế trong bài viết sau đây.

Nhà rường huế là kiểu nhà gì?

Nhà rường Huế là kiểu nhà gỗ truyền thống xuất hiện từ thời triều Nguyễn, được xây dựng theo phương pháp lắp ghép hoàn toàn bằng mộng gỗ mà không cần dùng đến đinh sắt. Tên gọi “rường” xuất phát từ “rường cột” là hệ thống khung gỗ chịu lực chính nâng đỡ toàn bộ ngôi nhà.

Các đặc trưng của nhà rường Huế

Kết cấu khung gỗ tháo lắp: Toàn bộ cột, kèo, xà, trến… được nối với nhau bằng chốt và mộng gỗ. Ngôi nhà có thể tháo dỡ, di chuyển hoặc lắp ghép lại dễ dàng.

Chân cột kê trên đá: Cột gỗ không chôn xuống đất mà kê trên các tảng đá đẽo mịn để chống ẩm mốc và mối mọt.

Mái ngói thấp và dốc: Thường lợp ngói liệt hoặc ngói âm dương rất dày, giúp chống chọi với bão lũ miền Trung, giữ nhà mát vào mùa hè và ấm vào mùa đông.

Chạm khắc nghệ thuật: Các vách ngăn, kèo, hoành phi được chạm lộng tinh xảo các họa tiết Tứ linh (Lòng, Lân, Quy, Phụng) hoặc Tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai).

Kiến trúc gắn liền với phong thủy và nhà vườn: Nhà rường luôn nằm trong một khuôn viên có bình phong, hòn non bộ và sân vườn cây trái xanh mát bao quanh.

Nhà rường Huế có mấy loại?

Nhà 1 gian 2 chái (kiểu nhà phổ biến nhất)

Cấu trúc: Gồm 1 gian chính ở giữa và 2 chái nhỏ hai bên.

Đối tượng: Thường là nhà của tầng lớp bình dân, gia đình ít người hoặc dùng làm nhà phụ, nhà vườn nhỏ.

Nhà 3 gian

Cấu trúc: Nhà 3 gian gồm 3 gian liền kề ngang nhau, không có hai phần chái nới rộng.

Đối tượng: Thường dùng làm nhà thờ họ, nhà nối hoặc nhà sinh hoạt phụ.

Nhà 3 gian 2 chái

Cấu trúc: Gồm 3 gian chính ở giữa (gian giữa thờ phụng, 2 gian bên tiếp khách, sinh hoạt) và 2 chái nới rộng hai đầu làm phòng ngủ hoặc kho chứa.

Đối tượng: Kiến trúc chuẩn mực của các gia đình trung lưu, quan lại hoặc các nhà vườn nổi tiếng như Nhà vườn An Hiên.

Nhà 5 gian và 5 gian 2 chái

Cấu trúc: Quy mô rất rộng lớn với 5 gian ngang (hoặc 5 gian kết hợp 2 chái).

Đối tượng: Thường thuộc về các phủ đệ của hoàng thân quốc thích, quan lại đại thần triều Nguyễn hoặc các ngôi nhà thờ tộc họ lớn.

Xem thêm: Nhà rường Nam Bộ

Giá trị văn hóa và tinh thần

Ngoài những giá trị to lớn về thẩm mỹ, nghệ thuật và kiến trúc thì nhà rường huế còn mang lại những giá trị văn hóa và tinh thần.

Giá trị văn hóa

Nơi lưu giữ nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian: Mỗi ngôi nhà rường là một tác phẩm nghệ thuật độc bản. Thông qua các nét chạm lộng, chạm nổi hoa văn (Tứ linh, Tứ quý, Bát bửu, chạm cảnh sinh hoạt). Nhà rường lưu giữ kỹ thuật mộc đỉnh cao của các làng nghề truyền thống và phản ánh thẩm mỹ đài các, tao nhã của người Huế.

Chuẩn mực của kiến trúc sinh thái truyền thống: Văn hóa ứng xử với thiên nhiên được thể hiện trọn vẹn qua mô hình nhà vườn. Người Huế không chinh phục thiên nhiên mà dựng nhà nương theo khí hậu, đón gió bão, dùng cây xanh và hồ nước để điều hòa không gian sống.

Gạch nối lịch sử hoàng gia – dân gian: Kiến trúc nhà rường mang đậm dấu ấn thời Nguyễn. Sự lan tỏa từ quy chuẩn phủ đệ quan lại đến nhà ở dân gian đã tạo nên một lớp văn hóa kiến trúc đặc trưng, gắn liền với lịch sử phát triển của Cố đô Huế.

Giá trị tinh thần

Trụ cột của đạo hiếu và tín ngưỡng thờ cúng gia tiên: Gian giữa – vị trí trang trọng nhất nhà rường – luôn dành trọn cho bàn thờ tổ tiên. Ngôi nhà là nơi diễn ra các nghi lễ truyền thống (cưới xin, giỗ chạp, lễ tết,…). Đây là điểm tựa tinh thần, nhắc nhở con cháu về cội nguồn và lòng biết ơn.

Biểu tượng của nề nếp và gia phong: Cấu trúc phân chia không gian rõ ràng (gian giữa thờ phụng/tiếp khách, gian bên và chái dành cho sinh hoạt nam – nữ) rèn luyện cho các thế hệ sống trong nhà sự kính trên nhường dưới, ứng xử chuẩn mực và coi trọng lễ nghi.

Chốn tìm về của sự tĩnh lặng và cân bằng: Lối sống trong nhà rường hướng con người đến sự thư thái, điềm tĩnh. Không gian mở ra sân vườn giúp con người giải tỏa áp lực, nuôi dưỡng tâm hồn, tạo nên nét tính cách trầm mặc, nhẹ nhàng đặc trưng của người xứ Huế.

Khu vực tập trung nhiều nhà rường Huế

Các khu vực nhiều nhà rường tại Huế như làng Phú Dương, Mậu Tài, Kim Long, Thủy Phù, Tứ Hạ… Mỗi làng có vài chục ngôi nhà cổ. Có những ngôi nhà rường cổ gần 300 năm tuổi còn nguyên vẹn. Điển hình như căn nhà 3 gian 2 chái của bà Cửu Thể, nhà ông Trần Văn Loan ở Mậu Tài, nhà ông Đoàn Kim Khánh, hay nhà rường An Hiên là ngôi nhà rường được xem là mẫu mực của xứ Huế.

Khu vực này đã trở thành điểm du lịch thu hút đông đảo người dân, du khách trong và ngoài nước đã tìm về. Để được đắm chìm trong không gian cổ kính thơ mộng với hoa thơm trái ngọt, với điệu hò và các loại bánh đặc sản xứ Cố Đô.

Hy vọng bài qua bài chia sẻ của Cừ Tràm Thái Dương, quý khách hàng sẽ có thêm những kiến thức hữu ích về loại kiến trúc cổ này.